روناس

Studies on Dyeing of Silk Yarn with Lac Dye: Effects of Mordants and Dyeing Conditions

نوشته شده توسط سید صادق ابوالحسنی در پنجشنبه 1388/04/25 ساعت 14:43 موضوع مقالات رنگرزی(لاتین) | لینک ثابت

روناس                                                                                                                              

نام متداول :Madder                                                                                                           

نام گیاه شناسی : Rubia tinctorum

روناس یکی از مهمترین مواد رنگزا و از قدیمی ترین آنها می باشد و وجود آن به تمدن Indus در حدود 3000 سال قبل از میلاد می رسد. روناس درسرتاسر اروپا و خاورمیانه کشت و پرورش داده می شده است وبهترین و با کیفیت ترین ماده رنگزای آن در ترکیه،هلند وفرانسه تولید شده است.زادگاه و پیدایش این گیاه از خاور میانه می باشد،ولیکن از گذشته در بیشتر پهنه ها کاشت و برداشت می شده.

این گیاه دارای شاخه های باریک و نازک است که درازای آن به 60 تا 100 سانتی متر می رسد.برگ های آن دارای تیغ های ریز و زیاد می باشد. در فصل بهار گیاه گلهای کوچک زرد مایل به سبز می دهد و میوه های آن عبارتند از: دانه های ریز و سیاهی به اندازه خردل که طعم آن شیرین و روی آن پوشش کرکداری فرا گرفته است و چنانچه کهنه شوند، تلخ می گردند. گونه های این گیاه زیاد و در پهنه های گوناگون جهان از نظر جنس ورنگ متفاوتند. مواد رنگی در ریشه روناس بستگی به مدت زمانی دارد که ریشه در زیر خاک مانده باشد. روناسی که در مناطق گرمسیر کشت می شوند بهتر از روناس مناطق مرطوب مانند مازندران و آذربایجان می باشد.

ریشه روناس از سه بخش تشکیل شده است: 1) در وسط ریشه، مغز باریکی است که رنگ قرمز دارد. 2) بخشی که روی مغز قرار دارد خیلی کلفت تر به نظر می رسد. 3) پوست که قشر نازکی است و روی ریشه قرار گرفته است رنگ قرمز مایل به قهوه ای دارد.

روش تهیه روناس:

در مهر ماه ریشه روناس را از زمین بیرون آورده وخشک می نمایند.این خشک نمودن در برخی از نقاط در کوره های ویژه ای انجام می شود.در این کوره ها دما را به 60 درجه می رسانند و ریشه روناس را 2 تا 3 روز در آنجا نگهداری می کنند.در برخی از نقاط هم ریشه روناس را در آفتاب خشک می نمایند،ولی بهترین روش این است که ریشه را در سایه خشک کنند،چون دمای کوره و نور آفتاب از نیروی رنگی روناس می کاهند.پس از خشک کردن،ریشه ها را با چوب   می کوبند وسپس آن را آسیاب می نمایند.باید دقت کافی نمود که هر اندازه مواد خارجی بهتر گرفته شود روناس به دست آمده مرغوبتر می گردد.

قسمت های فوقانی و برگدار روناس به صورت نا منظم و در هم بر هم روی زمین قرار گرفته و دارای مقدار کمی خوشه گل هایی ریز به رنگ سبز- زرد است. روناس هنوز هم برای رنگرزان یک معجزه است زیرا ریشه های آن حاوی آلیزارین است که یکی از رنگینه های شناخته شده و ارزشمند می باشد.                                                                              

روش رنگرزی:

قسمت های فوقانی گیاه را به صورت تازه یا خشک شده برای رنگرزی بکار می بریم .آنها را به قطعات کوچک تبدیل کرده و حدود یک ساعت به آرامی می جوشانیم. اجازه می دهیم که محلول سرد شده و الیاف را به آن اضافه می کنیم (برگ ها را درون حمام باقی می گذاریم) و به آرامی حرارت می دهیم تا به عمق مناسب رنگ دست پیدا کنیم. 

ریشه روناس را نیز می توان به آرامی جوشانید تا ماده رنگزای آن استخراج شود،اما زمانی که الیاف به آن اضافه      می شود بایستی درجه حرارت را به خوبی در زیر نقطه جوش نگه داشت تا به رنگهای قرمز و شفاف دست پیدا کنیم.

جوشانیدن و یا در نزدیکی نقطه جوش نگه داشتن حمام رنگرزی باعث خواهد شد که رنگ های حاصله قهوه ای تر و کدرتر شوند.

برای دستیابی به قرمز شفاف در حمام رنگرزی با روناس، غلظت حمام رنگرزی و قلیایی بودن آب از اهمیت خاصس برخوردار است.رنگرزان در مناطقی که آب سخت است به آب قلیایی دسترسی دارند در حالیکه در مناطقی که آب ملایم است (مقدار خیلی کمی اسیدی)نیاز به اصلاح ارزش PH آب در حمام رنگرزی است تا رنگ قرمز واقعی روناس حاصل شود.

منابع :

جنی دین، رنگ وحشی،ترجمه:مهندس کورش کریمشاهی

مرتضی سهی زاده ابیانه،تکمیل فرآورده های نساجی و رنگرزی(جلد یکم)

نوشته شده توسط سید صادق ابوالحسنی در دوشنبه 1388/04/22 ساعت 23:32 موضوع رنگزاهای طبیعی | لینک ثابت